Օրերս կայացավ «Անցում էլեկտրական շարժունակությանը Հայաստանում» դրամաշնորհային ծրագրի մեկնարկային աշխատաժողովը և Կառավարման խորհրդի անդրանիկ նիստը։ Ծրագիրը կտևի 3 տարի, որի նպատակն է, տրանսպորտի ոլորտում նվազեցնել ջերմոցային գազերի արտանետումները՝ խթանելով անցումը էլեկտրական շարժունակությանը։ Այն իրականացվում է Գլոբալ էկոլոգիական հիմնադրամի, ՄԱԿ-ի շրջակա միջավայրի ծրագրի ֆինանսավորմամբ, ինչպես նաև ՀՀ Կառավարության համաֆինանսավորմամբ։

Ծրագիրը բաղկացած  է 3 բաղադրիչներից․

1. Ցածր ածխածնային շարժունակության ինստիտուցիոնալիզացում և ռազմավարական պլանավորում,
2. Կարճաժամկետ արգելքների վերացում՝ ցածր ածխածնային էլեկտրական շարժունակության ցուցադրական ծրագրերի միջոցով,
3. 3. Քաղաքականության մշակում՝ պիլոտային ծրագրի փորձի հիման վրա՝ ցածր ածխածնային էլեկտրական շարժունակության ընդլայնման և վերարտադրելիության ապահովման նպատակով։

Ըստ ծրագրի, մթնոլորտային օդի աղտոտվածության, ինչպես նաև էներգետիկ կախվածության նվազեցման համար անհրաժեշտ է երկրում նպաստավոր պայմաններ ստեղծել՝ էլեկտրական շարժիչով տրանսպորտային միջոցների ձեռքբերումն ու գործածությունը խթանելու համար։

Էլեկտրական շարժիչով տրանսպորտային միոցների խթանումն ուղղակիորեն կնպաստի նաև Կառավարության կողմից  2021թ ապրիլի 22-ին ընդունված  «Փարիզյան համաձայնագրի ներքո ՀՀ 2021-2030 թվականների Ազգային մակարդակով սահմանված գործողությունները հաստատելու մասին» որոշմամբ ստանձնած պարտավորությունները՝

1․ Մինչև 2030 թվականը ջերմոցային գազերի արտանետումները նվազեցնել 40%-ով՝  1990 թվականի արտանետումների մակարդակի համեմատ։

2․Էլեկտրական շարժիչով մեքենայի շահագորշումը, ի տարբերություն բենզինով կամ դիզելային վառելիքով աշխատող մեքենաների, ապահովում է տարեկան միջինում 4․6 տոննա CO2-ի արտանետումների կրճատում։

3․Էլեկտրական արժիչով մոտոցիկլների ներառյալ մոպեդների կիրառման ավելացումը , բացի վերը նշված դրական ազդեցություններից, կնպաստի նաև խցանումների նվազեցմանն ու երթևեկության անվտանգության մեծացմանը։

2022 թվականի հունվարից մեկնարկել է Կանաչ կլիմայի հիմնադրամի /GCF կողմից ֆինանսավորվող «Էլեկտրական տրանսպորտային միջոցների շարժունակության հնարավորությունների հիմնման տեխնիկական խորհրդատվական աջակցություն Հայաստանին» դրամաշնորհային ծրագիրը, որը ներառում է 4 բաղադրիչ

1․ Աջակցել նախարարությանը ՝ էլեկտրոմոբիլների խթանման քաղաքականության, օրենսդրական կարգավորման դաշտի մշակման գործում։

2․ Մասնավոր հատվածի հետ անցկացնել մեթոդական խորհրդակցություններ՝ նորարարական ֆինանսական գործիքների և շուկայի վրա հիմնված մոդելների նախագծման  և ներդրման նպատակով։

3․ Մշակել էլեկտրոմոբիլների էլեկտրական սարքավորուման կայանների և հարակից ենթակառուցվածքների գործարկման ծրագիր։

4․ Մշակել երկրում էլեկտրոմոբիլների խթանման ուղղված իրազեկության բարձրացման արշավ

ՀՀ-ում մթնոլորտային օդի արտանետումների 66․5%-ը բաժին է ընկնում ավտոտրանսպորտին։ Հայաստանում շահագործվում է ավելի քան 700․000 ավտոմեքենա, որից՝

1․մոտ 160․000 ավտոմեքենա՝ 23%, որպես վառելիք օգտագործում է բենզին կամ դիզելային վառելիք, ինչի արդյունքում մթնոլորտային օդ արտանետվում է 720․000 տոննա։ Վառելիքի ձեռքբերման համար ծախսվում է ավելի քան 110 մլրդ դրամ։

2․ Մոտ 540․000 ավտոմեքենա՝ 77%, որպես վառելիք օգտագործում է սեղմված բնական գազ, արտանետելով  250․000 տոննա՝ ծախսելով 150 մլրդ դրամ։

Տրանսպորտային միջոցներից մթնոլորտ արտանետվող վնասակար նյութերի համամասնությունը ՝

1․ ածխածնի օքսիդներ 73․0%

2․ ցնդող օրգանական միացություններ՝ 16․6%

3․ ազոտի օքսիդներ՝ 10․0%

4․այլ նյութեր՝ 0․4%

Որքան էլեկտրոմոբիլ է ներկրվել Հայաստան՝ վերջին 5 տարիներին

1․ Մինչև արտոնության սահմանումը, 2017-2018 թվականներին Հայաստան է ներկրվել ընդամենը 42 էլեկտրական շարժիչով տրանսպորտային միջոց,

2․ 2019 թվականին՝ 668 տրանսպորտային միջոց,

3․ 2020 թվականին՝  2155 տրանսպորտային միջոց,

4․ 2021 թվականին՝  6645 տրանսպորտային միջոց։

Հինգ արտոնություն ոլորտում

Իրավական կարգավորումների արդյունքում, հանրապետությունում ստեղծվել է բարենպաստ միջավայր՝ էլեկտրական շարժիչով աշխատող տրանսպորտային միջոցների ձեռքբերումն ու կիրառումը խթանելու համար։

1․ Երևանի ավագանու որոշմամբ, որպես վառելիք բացառապես էլեկտրաէներգիա օգտագործող և բացառապես էլեկտրական շարժիչով աշխատող ավտոտրանսպորտային միջոցի սեփականատերերին, սկսած 2018 թվականից, տրամադրվում է արտոնություն՝ ազատելով ավտոկայանատեղիի համար սահմանված տեղական վճարից։

2․ Հայաստանի Պոլիտեխնիկական համալսարանի Երևանի քոլեջում 2021-22 ուս տարվա միջին մասնագիտական կրթական ծրագրում ներդրվել է «Էլեկտրամոբիլային տրանսպորտի տեխնիկական սպասարկում և նորոգում» մասնագիտությունը։ Հատկացված 20 տեղերը՝ 10 անվճա և 10 վճարովի, 1-ին փուլով և ամբողջությամբ համալրված են։

3․ Տեղադրվել և գործում  է մոտ 100 լիցքավորման կայան բոլոր մարզերում ՝ մոտ 150 էլեկտրոմոբիլի միաժամանակյա լիցքավորման հնարավորությամբ։

4․ Նախորդ տարվա՝ 2021 թվականի դեկտեմբերի 10-ին, ՀՀ Ազգային ժողովն ընդունեց օրենք, ըստ որի բացառապես էլեկտրական շարժիչով աշխատող տրանսպորտային միջոցների ներմուծման կամ օտարման համար գործող ԱԱՀ-ից ազատման արտոնության ժամկետը երկարաձգվեց մինչև 2024 թվականի հունվարի 1-ը։

5․ Եվրասիական տնտեսական հանձնաժողովի 2022թ մարտի 17-ի  N39 որոծմամբ  էլեկտրական շարժիչներով  տրանսպորտային միջոցների ՝ առանց ներմուծման մաքսատուրքերի վճարման  ՀՀ տարածք ներմուծման համար սահմանվել է քվոտա հետևյալ չափաքանակներով՝ 2022թ համար 7000 հատ, 2023թ․ համար 8000 հատ։ Նշված սակագնային արտոնությունը նախատեսված է մինչև 2023թ դեկտեմբերի 31-ը։