Թեպետ թթենու հայրենիքը համարվում է Իրանը, բայց այն լայն տարածում ունի նաև Հայաստանում։ Հայաստանում մշակվում է Արարատյան դաշտում, հարավային, հյուսիսարևելյան գոտիներում, Արագածոտնի, Կոտայքի, Սյունիքի մարզերում և այլն։

Հունիսի կեսերին հասունացող այս հյութալի ու քաղցրահամ տուղը, չնայած կարճ կյանքին, շատ առողջարար ու օգտակար հատկություններ ունի։ Eco.am-ն իր ընթերցողների համար հավաքագրել է դրանցից կարևորն ու օգտակարը։

Թթենու քաղցր, հյութալի ու հրապուրիչ պտուղներն օգտագործվում են ինչպես թարմ վիճակում, այնպես էլ որպես պահածոյացման հումք՝ կոմպոտների, մուրաբաների, դոնդողի, սիրոպների, արհեստական մեղրի, գինու, քացախի, սպիրտի և այլնի համար: Օգտագործվում է թարմ և վերամշակված՝ դոշաբ, մուրաբա, հյութ, չիր, ստանում են նաև՝ օղի, սպիրտ։

Թթի բնափայտն ամուր է, կիրառվում է շինարարության, ատաղձագործության, երաժշտական գործիքների արտադրության մեջ։ Բնափայտից և կեղևից ստացվում է բարձրորակ դեղին ներկանյութ, իսկ տերևները լավորակ կեր են շերամորդի համար։

Թթենու պտուղներում պարունակում են մոտ 1,5% ազոտանյութեր, 0,1%՝ ֆոսֆորաթթուներ, կիտրոնաթթու և խնձորաթթու, սպիտակուցներ, ճարպեր։

100 գրամ թթի կալորիականությունը 50 կկալ է․ սննդային արժեքը՝

• Սպիտակուցներ՝ 0․7 գրամ
• Ճարպեր՝ 0․4 գրամ
• Ածխաջրեր՝ 1․8 գրամ
• Հեղուկ՝ 82․6 գրամ

Թթի պտուղները պարունակում են մեծ քանակությամբ վիտամիններ՝  A, B1, B2, B6, B9, C, E, K։

Միկրո և մակրոտարրեր՝ երկաթ, մանգան, ցինկ, պղինձ, Ֆոսֆոր, նատրիում, կալցիում, կալիում։ Թթի պտուղները հատկապես օգտակար է այն մարդկանց համար, ովքեր տառապում են կալիումի պակասից: Վիտամին B-ի շնորհիվ թթենին դրական է ազդում նյարդային համակարգի վրա, նորմալացնում է քունը և հանգստացնում՝ սթրեսային իրավիճակներում: Մագնեզիումը և կալիումը օգնում են արյունաստեղծման գործընթացներին: Օրեկան մի քանի բաժակ թթենու հյութ խմելը կարող է կայունացնել հեմոգլոբինի մակարդակը:

Որպես դեղաբույս

Դեռևս հնագույն ժամանակներից թթենու պտուղները համարվել է դեղաբույս։ Այն շատ օգտակար է մարսողական տրակտի համար: Օգտակար է նույնիսկ դիետաների ընթացքում: Թութը օգտակար կլինի երիկամների կամ սրտի քրոնիկ հիվանդությամբ տառապող մարդկանց համար: Թթի եփուկը` դոշաբը, հայ ժողովուրդը հնուց օգտագործել է շնչառական հիվանդությունների դեմ: Իսկ թթից պատրաստված մուրաբան և չիրը անփոխարինելի սնունդ են թե՛ երեխաների, թե՛ մեծահասակների համար։

Չհասունացած թութ- Նրանք ունեն կծու համ և ունակ են հեռացնել այրոցը։

Հասունացած թութ– հիանալի ախտահանիչ են սննդային թունավորման դեպքում: Մարդիկ օգտագործում են գերհասուն թթենին ՝ որպես լուծողական: Բացի այդ, հասած պտուղները լավ միզամուղ միջոց են: Հատապտուղներն օգնում են վերականգնվել հետվիրահատական ​​շրջանում և ծանր ֆիզիկական ծանրաբեռնվածության ժամանակ:

Հիմնական ազդեցությունները

1․ Թթենու պտուղները թուլացնող, տոնուսը բարձրացնող ազդեցություն են ունենում օրգանիզմի վրա:

2․ Տերևների հիմնական արժանիքը դրանց հակաբակտերիալ, քրտնաբեր, հազը փափկացնող ազդեցությունն է:

3․Թթենու ճյուղերը հակառևմատիկ, ցավազրկող հատկություն ունեն, նպաստում են արյան ճնշման իջեցմանը:

4․Թթենու բնի կեղևը միզամուղ, հազը փափկացնող ազդեցություն է ունենում, նույնպես նպաստում է արյան ճնշման իջեցմանը:

Սպիտակ ու սև թթերի թուրմը կամ հյութը գործածվում է որպես միզամուղ և քրտնաբեր միջոց: Կովկասյան երկրներում սև թթից եփված սիրոպով ողողում են բերանի խոռոչն ու կոկորդը՝ դրանց խոցային վարակումների դեպքում: Այժմ արդեն գիտականորեն ապացուցված է, որ և սպիտակ, և սև թթերը, ինչպես նաև՝ դրանցից եփված սիրոպը կամ թուրմը, ունեն արտահայտված հակասեպտիկ հատկություն:

Բժիշկները ճարպակալման դեպքում խորհուրդ են տալիս անսահմանափակ քանակությամբ թարմ թութ կամ թթի հյութ օգտագործել: Շաքարախտով հիվանդներին խորհուրդ է տրվում ուտել կիսաքաղցր թութ, կամ օգտագործել թութը նաև չորացրաց վիճակում. 20 գր թթի չիրը եփել 2 բաժակ եռման ջրում, ընդունել ուտելուց հետո՝ 1/2 բաժակ: Այս նույն եփուկը շատ օգտակար է նաև անգինայի, բերանի խոռոչի խոցերի դեպքում՝ որպես կոկորդը ողողելու միջոց:

Չինացիները սպիտակ թթի տերևներով սովորաբար բուժում են նաև բարձր ջերմությամբ, գլխացավերով և ֆարինգիտով ուղեկցվող մրսածությունը:

Թութը նպաստում է արյունաստեղծ օրգանների բնականոն աշխատանքին, օգտակար է սակավարյունության, հեպատիտի, խոլեցիստիտի, հիպերտոնիայի դեպքում, այն թարմացնում է արյունը, սնում է ուղեղը, բացում է ծորանների սպազմը, ունի միզամուղ հատկություն։

Այն հրաշալի միջոց է նաեւ հղի կանանց եւ երեխաների համար, որովհետեւ մեծ քանակությամբ ֆոսֆոր է պարունակում։

Հակացուցումներ

Չարաշահելու դեպքում առաջացնում է լուծ։ Հակացուցված է հիպերտոնիա, արյան ճնշման անկում և շաքարային դիաբետ ունեցող մարդկանց համար։

Թթի պտուղները, հատկապես շոգ եղանակին ուտելը, կարող է հանգեցնել արյան ճնշման բարձրացման: Իր քաղցրության պատճառով խորհուրդ չի տրվում թութ ուտել շաքարախտով տառապողներին:

Փորլուծության դեպքում հարկավոր է խուսափել թթենու պտուղների օգտագործումից:

Թոքերի հիվանդությունների դեպքում հակացուցվում է թթենու կեղևի և տերևների գործածումը: Կասկածների դեպքում անհրաժեշտ է անպայման խորհրդակցել բժշկի հետ: